Hollanda siyasi tarihinde hükümetlerin görev sürelerini tamamlayamaması artık şaşırtıcı değil. Rutte, Balkenende ve Schoof hükümetleri çeşitli siyasi krizler nedeniyle erken sona erdi. Şimdi ise Başbakan Rob Jetten’in liderliğindeki hükümet, henüz kuruluşunun üzerinden dokuz ay bile geçmeden dağılma tehlikesiyle karşı karşıya. Hollanda yeniden erken seçime mi gidiyor?
Hollanda siyasetinde tanıdık bir senaryo yeniden sahnede
Hollanda siyasetinde hükümet krizleri yeni değil. İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan çok sayıda hükümet, dört yıllık görev süresini tamamlayamadan siyasi anlaşmazlıklar, koalisyon ortakları arasındaki güven kaybı ve parlamentodaki güç mücadeleleri nedeniyle sona erdi.
Bugün Başbakan Rob Jetten’in liderliğindeki D66, VVD ve CDA koalisyonu da benzer bir sınavdan geçiyor.
Krizin fitilini 2027 Vergi Planı ateşledi. D66 ve CDA’nın sol muhalefet partileri Progressief Nederland (PRO) ve Volt ile anlaşarak vergi planında değişiklik yapması, koalisyonun üçüncü ortağı VVD’nin sert tepkisine neden oldu.
VVD, kendi hükümetinin hazırladığı vergi planına karşı oy kullandı. Plan, 76’ya karşı 74 oyla Meclisten geçerken hükümet ortakları arasındaki siyasi güven ciddi biçimde sarsıldı.
VVD yönetimi, yaşanan gelişmeleri kabul edilemez bulduğunu açıkladı. Parti, koalisyon ortaklarıyla iş birliğinin geleceğini yeniden değerlendirmeye başladı.
Başbakan Rob Jetten ise krizi aşmak amacıyla VVD ve CDA’nın genel başkan yardımcılarıyla görüşme sürecine girdi. Jetten’in hedefi hükümeti ayakta tutmak. Ancak siyasi dengeler oldukça hassas.
Hollanda tarihinde hangi hükümetler düştü?
Bugünkü gelişmelerin önemini anlayabilmek için Hollanda’nın siyasi geçmişine bakmak gerekiyor.
İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana birçok hükümet, görev süresini tamamlayamadan siyasi krizlerle karşılaştı.
Kabinet-Schoof (2024-2025)
Dick Schoof başbakanlığındaki hükümet, 3 Haziran 2025’te PVV’nin koalisyondan çekilmesiyle düştü. Geert Wilders’in iltica politikası konusunda diğer ortaklarıyla yaşadığı anlaşmazlık, hükümetin sonunu getirdi. Daha sonra geçici hükümet döneminde NSC’li bakanların da istifasıyla yeni bir siyasi kriz yaşandı.
Kabinet-Rutte IV (2022-2023)
Mark Rutte’nin dördüncü hükümeti, 7 Temmuz 2023’te iltica ve aile birleşimi politikaları konusunda koalisyon ortaklarının anlaşamaması üzerine dağıldı. VVD, D66, CDA ve ChristenUnie arasındaki görüş ayrılıkları aşılamadı.
Kabinet-Rutte III (2017-2021)
Hollanda tarihinin en büyük siyasi skandallarından biri olan çocuk bakım ödeneği skandalı (Toeslagenaffaire), hükümetin sonunu getirdi. Binlerce aile haksız yere dolandırıcılıkla suçlanmış ve ağır mali sıkıntılar yaşamıştı. Hükümet 15 Ocak 2021’de topluca istifa etti.
Kabinet-Rutte I (2010-2012)
VVD ve CDA’nın kurduğu, PVV’nin dışarıdan desteklediği hükümet, bütçe tasarrufları konusunda anlaşma sağlanamaması nedeniyle Nisan 2012’de düştü. Geert Wilders’in desteğini çekmesi hükümetin parlamentodaki dayanağını ortadan kaldırdı.
Kabinet-Balkenende IV (2007-2010)
CDA, PvdA ve ChristenUnie ortaklığındaki hükümet, Afganistan’ın Uruzgan bölgesindeki askerî misyonun uzatılması konusunda yaşanan anlaşmazlık nedeniyle Şubat 2010’da sona erdi.
Kabinet-Balkenende II (2003-2006)
Koalisyon içindeki siyasi gerilimler ve D66’nın desteğini çekmesi sonucunda hükümet Haziran 2006’da sona erdi. Ardından Jan Peter Balkenende başkanlığında kısa süreli Balkenende III hükümeti kuruldu.
Daha eski dönemlerde de siyasi krizler yaşandı
Hollanda’nın siyasi tarihinde daha eski örnekler de bulunuyor.
– Kabinet-Cals (1965-1966): Maliye politikası ve bütçe tartışmaları, 1966’daki ünlü Gece van Schmelzer (Schmelzer Gecesi) kriziyle hükümetin düşmesine yol açtı.
– Kabinet-Den Uyl (1973-1977): Toprak politikası konusundaki derin anlaşmazlıklar hükümetin dağılmasına giden süreci belirledi.
– Kabinet-Van Agt II (1981-1982): Ekonomi ve maliye politikası konusundaki anlaşmazlıklar nedeniyle koalisyon çöktü.
– Kabinet-Lubbers II (1986-1989): Çevre politikası ve fosfat tartışmaları, hükümetin 1989’da erken sona ermesine yol açtı.
Bu örnekler, Hollanda’da koalisyon ortakları arasındaki siyasi uzlaşmanın hükümetlerin devamlılığı açısından ne kadar önemli olduğunu gösteriyor.
Jetten hükümetinin önündeki en büyük tehlike ne?
Bugünkü krizin geçmişteki örneklerden önemli bir farkı var.
Jetten hükümeti, D66, VVD ve CDA tarafından kurulan bir azınlık hükümeti. Üç partinin Temsilciler Meclisinde toplam 66 sandalyesi bulunuyor. Dolayısıyla hükümet, yasaları geçirebilmek ve bütçesini onaylatabilmek için muhalefetin desteğine ihtiyaç duyuyor.
Bu durum, koalisyon ortaklarının birbirleriyle anlaşmasını daha da önemli hâle getiriyor.
Vergi planı tartışmasında D66 ve CDA’nın muhalefetle anlaşması, VVD’nin kendisini koalisyon içinde devre dışı bırakılmış hissetmesine neden oldu.
Şimdi asıl soru şu: VVD, hükümette kalmaya devam edecek mi?
Eğer VVD koalisyondan ayrılırsa Jetten hükümetinin mevcut yapısıyla görevini sürdürmesi son derece zorlaşacak. Yeni bir hükümet arayışı, azınlık hükümeti formülü veya erken seçim seçenekleri gündeme gelebilecek.
Yorum: Hollanda yeniden siyasi istikrarsızlığa mı sürükleniyor?
Hollanda’da son yıllarda hükümetlerin ömrü giderek kısalıyor. Seçimlerin ardından aylarca süren koalisyon görüşmeleri, kurulan hükümetlerin kısa sürede kendi iç anlaşmazlıklarıyla mücadele etmeye başlaması ve siyasi partilerin uzlaşmak yerine kendi seçmenlerine mesaj verme yarışına girmesi, ülkedeki siyasi istikrarı zayıflatıyor.
Jetten hükümetinin yaşadığı kriz de bu tablonun yeni bir örneği.
Üstelik ortada yalnızca partiler arasındaki bir anlaşmazlık yok. Vatandaşlar konut sıkıntısı, hayat pahalılığı, sağlık harcamaları, göç politikası ve ekonomik belirsizliklerle mücadele ederken ülkenin yönetiminde yeni bir siyasi kriz yaşanıyor.
Hollanda halkı her seçim döneminde siyasi partilerden çözüm bekliyor. Ancak hükümetler daha görevlerinin başında kendi aralarındaki anlaşmazlıklara takılıp kalıyor.
Geçmişte Rutte, Balkenende ve Schoof hükümetlerinin yaşadığı krizler bunun açık örnekleri.
Şimdi aynı soruyla karşı karşıyayız: Rob Jetten, koalisyon ortaklarını bir arada tutmayı başarabilecek mi?
Henüz Jetten hükümetinin düştüğünü söylemek mümkün değil. Ancak yaşananlar, hükümetin geleceğinin ciddi biçimde sorgulanmasına neden oluyor. VVD’nin atacağı adım, Hollanda siyasetinin önümüzdeki dönemini belirleyebilir.
Hollanda’da siyasi tarih kendisini tekrar mı ediyor? Bunu önümüzdeki günler gösterecek.
