.Schwarzarbeit Denetimleri ve Hizmet Sektöründe Artan Kontroller
Almanya’da Federal Gümrük İdaresi’nin “Kaçak İş Mali Denetimi” (Finanzkontrolle Schwarzarbeit – FKS) birimi, kayıt dışı istihdamı önlemek amacıyla hizmet sektörlerinde yoğun denetimler yürütüyor. 2021 yılı verilerine göre, denetim birimi 48.000’den fazla işvereni kontrol etti, 120.000’den fazla cezai işlem başlattı ve yaklaşık 790 milyon avroluk vergi ve sosyal güvenlik kaybı tespit etti.
Kaçak İşçilikle Mücadele Kanunu (Schwarzarbeitsbekämpfungsgesetz – SchwarzArbG) kapsamında yürütülen denetimler, kuaförler, güzellik salonları, restoranlar, kafeler ve inşaat sektörü gibi risk alanlarında yoğunlaşıyor. Ancak son dönemde dini kurumlar ve özellikle camilerdeki istihdam uygulamaları da dikkat çekmeye başladı.
Yeşil Pasaport ve Çalışma İzni: Hukuki Çerçeve
''Türkiye’nin yeşil pasaport sahiplerine tanıdığı 180 günde 90 gün vizesiz seyahat hakkı, Almanya’da otomatik olarak çalışma izni anlamına gelmiyor. Alman mevzuatına göre, Almanya’da ücretli veya sürekli iş kapsamında çalışmak için ilgili çalışma izni ve oturum statüsü zorunludur.
Hukuk uzmanları, 90 günü aşan kalışlar için mutlaka D tipi ulusal vize başvurusu yapılması gerektiğini vurguluyor. Ayrıca, dini görevliler de dahil olmak üzere tüm çalışanlar için Federal İş Ajansı (Bundesagentur für Arbeit) onayı ve sosyal güvenlik kaydı şarttır.
DİTİB ve Din Görevlileri: Özel Bir Durum
Diyanet İşleri Türk İslam Birliği (DİTİB), Almanya’da 858 cami derneğiyle en büyük İslami dini cemaat konumunda. Türkiye Diyanet İşleri Başkanlığı’na bağlı olarak çalışan bu yapıda, din görevlilerinin görevlendirilmesi ve maaşlarının ödenmesi konusu özel bir statü taşıyor.
DİTİB kaynaklarına göre, Almanya’daki camilerde görev yapan din görevlilerinin maaşları doğrudan Türkiye tarafından ödeniyor. Ancak bu düzenlemenin, Alman iş ve sosyal güvenlik mevzuatıyla uyumu konusunda tartışmalar bulunuyor.
Gönüllülük mü, Fiili Çalışma mı?
Uzmanlar, dini faaliyetlerin “gönüllülük” kapsamında olduğunu iddia eden bazı kurumlarla gerçek fiili çalışma arasındaki sınırın net şekilde belirlenmesi gerektiğini vurguluyor. Dini kurumlar ve dernekler de yasal olarak işveren statüsünde olduğundan, çalışan istihdamları tam anlamıyla iş ve sosyal güvenlik mevzuatına tabi.
Alman hukuk sisteminde, bir kişinin düzenli olarak belirli saatlerde görev yapması, talimatlar doğrultusunda çalışması ve karşılığında ücret alması durumunda “bağımlı çalışma” olarak değerlendiriliyor. Bu da sosyal sigorta yükümlülüklerini beraberinde getiriyor.
Şeffaflık ve Denetim Mekanizması
Federal Gümrük İdaresi’nin denetim yetkisi, dini kurumları da kapsıyor. Ancak uygulamada, bu kurumlarda denetimlerin görünürlüğü ve yoğunluğu, ihbar ve şüpheye dayalı olarak değişebiliyor.
Sosyal denetim uzmanları, denetimlerin tüm sektörlerde eşit şekilde uygulanması gerektiğini belirtiyor. Özellikle Türkiye’den gelen yeşil pasaportlu din görevlileri gibi görece küçük ve örgütlü yapılarda, şeffaflık ve hukuki eşitlik ilkeleri hem kamu güveni hem de yasal uyumluluk açısından kritik önemde.
DİTİB’in Yeni İmam Eğitimi Programı
Bu tartışmalar sürerken, DİTİB kendi imam eğitimi programını hayata geçirdi. DİTİB Akademi, Ocak 2020’de başlattığı program ile 2022’de 25, 2024’te ise 28 din görevlisi mezun verdi. Program, Almanca diline hakim ve Almanya şartlarına uygun din görevlileri yetiştirmeyi hedefliyor.
Ayrıca Türkiye’den mezun ilahiyatçıların özel bir vize programıyla Almanya’ya getirilerek iki yıl sürecek yeni bir eğitim programı ile yetiştirilmeleri planlanıyor. Bu program kapsamında gelen din görevlileri için de çalışma izni ve oturum izni süreçlerinin eksiksiz tamamlanması bekleniyor.
Hukuki Riskler ve Yaptırımlar
Almanya’da kayıt dışı çalıştırma veya çalışma, ciddi yaptırımlar getiriyor:
İşverenlere para cezaları
Sosyal güvenlik primlerinin geriye dönük tahakkuku
Vergi kayıplarının tahsili
Yabancılar Dairesi’ne bildirim ve oturum izninin iptali riski
Cezai sorumluluk
2025 itibarıyla Almanya’da asgari ücret saat başına brüt 12,82 Euro. Bu ücretin altında veya kayıt dışı çalışma tespit edildiğinde, hem işveren hem de çalışan açısından yasal sorunlar ortaya çıkıyor.
Sonuç ve Değerlendirme
Almanya’da kayıt dışı istihdam denetimleri, sektör farkı gözetmeksizin hukuki çerçevede devam ediyor. Türkiye’den gelen yeşil pasaportlu din görevlilerinin durumu, denetimlerin kapsamı ve uygulanma biçimi konusunda kamuoyunda özel bir dikkat gerektiriyor.
Hukuk önünde eşitlik ve şeffaflık, denetim süreçlerinin güvenilirliğini ve etkinliğini artıran temel unsurlar olarak öne çıkıyor. Dini kurumların, işveren statüsündeki sorumluluklarını tam olarak yerine getirmeleri, hem çalışan haklarının korunması hem de adil rekabetin sağlanması açısından kritik öneme sahip.
Uzmanlar, özellikle göç geçmişine sahip toplulukların organizasyonlarında, hem toplumsal hassasiyetlerin dikkate alınması hem de hukukun üstünlüğü ilkesinin eksiksiz uygulanması gerektiğini vurguluyor. Bu denge, hem dini özgürlüklerin korunması hem de sosyal devlet ilkelerinin hayata geçirilmesi için elzem görülüyor.
