Hollanda’da camilerden yapılan sesli ezan çağrısının ülke genelinde yasaklanmasını isteyen siyasi girişim, din özgürlüğü ve eşitlik tartışmasını yeniden gündeme taşıdı. Raad van State (Danıştay) ise böyle bir yasağın din özgürlüğü açısından ciddi sorunlar oluşturacağı görüşünde.
Ezan için ulusal yasak önerisi
Hollanda’da camilerden hoparlörle yapılan ezan (adhan) konusunda tartışma yeniden alevlendi. SGP ve JA21, camilerden yükseltilen sesli ezan çağrısının ülke genelinde yasaklanmasını öngören bir yasa teklifi hazırladı.
Söz konusu partiler, yüksek sesle yapılan ezanın çevrede rahatsızlık oluşturabileceğini ve kamu düzenini etkileyebileceğini savunuyor.
Ancak Raad van State (Danıştay) yasa teklifine olumsuz görüş verdi. Danıştay’a göre ülke çapında uygulanacak böyle bir yasak, Hollanda Anayasası tarafından güvence altına alınan din özgürlüğü ile çatışabilir.
“Sadece bir dini hedef alan yasak sorun yaratır”
Danıştay’ın değerlendirmesinde önemli noktalardan biri, yasağın özellikle bir dini grubun ibadet uygulamasını hedef alacak olması.
Hollanda’da din ve inanç özgürlüğü kapsamında dini kurumların inançlarını yalnızca ibadet yerlerinin içinde değil, belirli kurallar çerçevesinde kamusal alanda da ifade edebilmesi mümkün.
Ayrıca belediyelerin hâlihazırda ses seviyesi, süre ve ezanın hangi sıklıkta okunabileceği konusunda düzenleme yapma yetkisi bulunuyor. Bu nedenle Danıştay, ülke genelinde yeni ve kapsamlı bir yasağa ihtiyaç olup olmadığının da sorgulanması gerektiğini belirtiyor.
Belediyeler farklı kurallar uyguluyor
Hollanda’da ezanla ilgili uygulamalar belediyeden belediyeye değişebiliyor.
Bazı belediyelerde camilerin sesli ezan yayınlamasına haftada belirli bir gün izin verilirken, bazı şehirlerde ezanın belirli saatlerde ve sınırlı süreyle okunmasına izin veriliyor.
Belediyeler, APV (Algemene Plaatselijke Verordening) kapsamında ses düzeyi, süre ve sıklık konusunda yerel düzenlemeler getirebiliyor.
“Ezan yasaklanırsa kilise çanları ne olacak?”
Tartışmanın dikkat çeken boyutlarından biri ise Hollanda’daki kilise çanları oldu.
EO’nun Dit is de Week programında konuya ilişkin tartışmaya eski siyasetçi Gert-Jan Segers, yazar ve gazeteci Ronit Palache ile sunucu David Boogerd katıldı.
Eski siyasetçi Gert-Jan Segers, kamu alanının herkes için açık kalmasının önemine dikkat çekerek, ezan yasaklanacaksa benzer uygulamaların kilise çanları açısından da gündeme gelmesi gerektiğini söyledi. Segers, tartışmada “son fedakârlık olarak” kilise çanlarının da kaldırılmasını gündeme getirebileceğini ifade etti.
Yazar ve gazeteci Ronit Palache ise dinin kamusal alanda görünürlüğü konusunda daha farklı bir yaklaşım ortaya koydu. Palache, dini sembollerin ve seslerin kamusal alandaki varlığının azaltılabileceğini savunurken, ezan ve kilise çanlarının yasaklanmasını sembolik siyaset kapsamında değerlendirdi.
Müslüman toplum açısından neden önemli?
Hollanda’daki Türk ve Müslüman toplum açısından ezan yalnızca bir ses yayını değil, ibadetin ve dini hayatın kamusal alandaki görünürlüğünün önemli unsurlarından biri olarak görülüyor.
Bu nedenle tartışma, sadece gürültü veya belediyelerin ses düzenlemeleriyle sınırlı kalmıyor. Aynı zamanda din özgürlüğü, eşit muamele, kamusal alan ve farklı inançların toplumdaki görünürlüğü gibi daha geniş başlıkları da gündeme getiriyor.
Mevcut tartışmada temel ayrım ise şu noktada ortaya çıkıyor: Belediyelerin belirlediği makul ses ve süre sınırları içerisinde ezanın okunması mı düzenlenmeli, yoksa ülke genelinde doğrudan yasak mı uygulanmalı?
Raad van State’in yaklaşımına göre, tüm ülkeyi kapsayan ve özellikle ezanı hedefleyen bir yasak, din özgürlüğü bakımından ciddi hukuki sorunlar doğurabilir.
Hollanda’daki tartışmanın merkezinde üç soru var
Ezan için ülke genelinde yasak getirilmeli mi?
Yerel yönetimlerin ses ve süre konusunda koyduğu kurallar yeterli mi?
Ezan yasaklanacaksa kilise çanları gibi diğer dini sesler için de aynı kurallar uygulanmalı mı?
Hollanda’da ezan tartışması böylece yalnızca camilerin ses sistemi meselesi olmaktan çıkarak, din ve devlet ilişkisi ile farklı inançların kamusal alandaki eşitliği konusunda daha geniş bir tartışmaya dönüşmüş durumda.
