Yurt Dışında Yaşayan Türk Vatandaşları İçin İki Kritik Düzenleme Meclis Gündeminde
Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları için uzun süredir beklenen düzenlemeler nihayet hayata geçiyor. AK Parti, hem yurt dışı borçlanmasıyla emekli olanlara tam zamanlı çalışma hakkı verilmesi hem de çifte vatandaşlara askerlik muafiyeti sağlanması yönünde çalışma başlattı. Her iki düzenlemenin de yıl sonuna kadar Meclis gündemine getirilmesi planlanıyor.
YURT DIŞI BORÇLANMASIYLA EMEKLİLERE TAM ZAMANLI ÇALIŞMA HAKKI
''Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 2023 seçimleri öncesinde müjdelediği düzenleme, yurt dışından borçlanarak emekli olan vatandaşların yaşadığı mağduriyetleri giderecek. Yeni düzenleme ile yurt dışı borçlanma ile emekli olan gurbetçi vatandaşlar Türkiye’de hem çalışıp hem de emekli aylığını alabilecek.
Mevcut Durum ve Yaşanan Mağduriyetler
Türkiye’de emekli olan bir vatandaş başka bir işte çalıştığında emekli maaşı kesilmiyor. Ancak yurt dışından borçlanarak emekli olan bir vatandaşın emekli aylığını tam alabilmesi için herhangi bir işte çalışmaması gerekiyor. Bu durum, özellikle Avrupa’da yaşayan ve Türkiye’ye dönerek çalışmak isteyen gurbetçiler arasında büyük bir mağduriyet yaratıyordu.
3201 sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun kapsamında yurt dışı borçlanması yapan vatandaşlar, emekli aylığı almak için “kesin dönüş” şartını yerine getirmek zorunda. Kesin dönüş şartı, yurt dışındaki çalışmaların sona ermesini ve bulundukları yabancı ülkeden ikamete dayalı bir sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneği almamaları durumunu ifade ediyor.
Yeni Düzenleme ile Neler Değişecek?
Yapılacak düzenleme ile bu mağduriyet tamamen ortadan kalkacak. Yurt dışı borçlanmasıyla emekli olan vatandaşlar:
– Türkiye’de tam zamanlı işte çalışabilecek
– Emekli maaşlarını kesintisiz almaya devam edecek
– Hem çalışıp hem emekli aylığı alabilecek
– Türkiye’de emekli olan vatandaşlarla eşit haklara sahip olacak
Kimler Bu Düzenlemeden Faydalanacak?
Düzenlemenin yasalaşması halinde bir milyonu aşkın gurbetçi vatandaşın bu kanundan faydalanması bekleniyor. Özellikle:
– Yurt dışında çalıştıktan sonra Türkiye’ye dönen vatandaşlar
– Yurt dışında ev hanımı olarak geçen sürelerini borçlanan kadınlar
– Yurt dışı sigortalılık sürelerini borçlananlar
– İşsizlik sürelerini borçlananlar
bu düzenlemeden doğrudan yararlanacak.
Yurt Dışı Borçlanması Nasıl Yapılıyor?
Yurt dışı borçlanması, ülkemiz ile Sosyal Güvenlik Anlaşması imzalanmış ülke olsun veya olmasın yurt dışında çalışan Türk vatandaşlarının, yurt dışında geçen sigortalılık, işsizlik ve ev kadınlığı sürelerini Türkiye’de geçmiş hizmet gibi değerlendirmesini sağlayan bir haktır.
Borçlanma için gerekli şartlar:
– Borçlanma anında Türk vatandaşı olmak
– Borçlanma kapsamındaki yurt dışı sürelerini belgelendirmek
– Yazılı istekte bulunmak
2019 yılında yapılan düzenleme ile borçlanma prim oranı yüzde 32’den yüzde 45’e çıkarılmış ve borçlanma maliyetleri artmıştı. Yeni düzenleme ile bu konuda da kolaylıklar getirilmesi bekleniyor.
ÇİFTE VATANDAŞLARA ASKERLİK MUAFİYETİ
AK Parti’nin seçim vaatleri arasında yer alan ikinci önemli düzenleme ise çifte vatandaşların askerlik konusundaki talepleriyle ilgili.
Mevcut Askerlik Durumu
Şu anda yürürlükte olan 7179 sayılı Askeralma Kanunu’na göre, çifte vatandaşların yurt dışında yaptıkları askerlik görevinin Türkiye’de tanınması için ülkeler arası ikili anlaşma bulunması gerekiyor. Mevcut durumda sadece Tunus ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) ile böyle bir anlaşma bulunuyor.
Daha önce 1111 sayılı Askerlik Kanunu döneminde, Almanya, Avusturya, Fransa gibi ülkelerde yapılan askerlik hizmeti Türkiye’de geçerli sayılıyordu. Ancak 2019’da yürürlüğe giren yeni kanunla bu hak ortadan kalktı.
Yeni Düzenleme ile Neler Değişecek?
Yapılacak düzenleme ile:
– Yurt dışında yaşadıkları ülkelerde askerlik yapan çifte vatandaşların bu hizmetinin Türkiye’de de geçerli sayılması sağlanacak
– İkili anlaşmalar çerçevesinde askerlik yapanların vatani görevlerinin Türkiye’de de tanınması mümkün olacak
– Çifte vatandaşlığı bulunan ve yaşadıkları ülkelerde askerlik görevini yerine getiren kişilerin Türkiye’de tekrar askerlik yapma zorunluluğu kalkacak
Bu düzenleme özellikle Almanya, Fransa, Hollanda, Belçika, Avusturya gibi Avrupa ülkelerinde yaşayan ve orada askerlik yapmış gurbetçileri yakından ilgilendirecek.
Dövizle Askerlik Uygulaması
Çifte vatandaş olsalar da askerlik muafiyeti hakkından yararlanamayanlar için dövizle askerlik uygulaması devam ediyor. 2025 yılı ikinci yarısı için belirlenen bedelli askerlik tutarı 280 bin 850 TL olarak açıklandı.
Dövizle askerlikten yararlanma şartları:
– Yurt dışında resmî olarak çalışma iznine sahip olduğu ülkede en az toplam 3 yıl (1095 gün) fiilen çalışmış olmak
– Belirlenen bedelin döviz karşılığını peşin ödemek
– Millî Savunma Bakanlığınca verilen uzaktan eğitimi almak
CUMHURBAŞKANI ERDOĞAN’IN AÇIKLAMALARI
Cumhurbaşkanı Erdoğan, 2023 seçimleri öncesinde yaptığı açıklamada gurbetçilere şu vaatlerde bulunmuştu:
“Önceki iktidar sahipleri yıllarca sizleri görmezden geldi, sadece döviz ihtiyacı olduğunda sizi hatırladı. Biz ise her sıkıntınızda yanınızda olduk, pek çok sorununuzu çözdük, haklarınızı teslim ettik. Yurt dışı borçlanması yoluyla emekli olanlara yurt dışında tam zamanlı çalışma hakkı tanıyacağız. Askerlik yapanların ikili anlaşmalar çerçevesinde vatani görevlerinin Türkiye’de de tanınmasını sağlayacağız. Sizleri Türkiye’nin dünyadaki temsilcisi olarak görüyoruz. Sahip çıkmaya devam edeceğiz.”
YASALAŞMA SÜRECİ
Her iki düzenlemenin de yıl sonuna kadar AK Parti tarafından Meclis’e sunulması planlanıyor. Yasa teklifinin kabul edilmesi halinde:
– Bir milyonu aşkın gurbetçi vatandaş tam zamanlı çalışma hakkından yararlanabilecek
– Yurt dışında askerlik yapan binlerce çifte vatandaş Türkiye’deki askerlik yükümlülüğünden muaf olacak
– Gurbetçilerin Türkiye ile bağları güçlenecek
– Emekli gurbetçilerin Türkiye’ye dönüşleri teşvik edilecek
GURBETÇiLER İÇİN DİĞER KOLAYLIKLAR
Bu iki önemli düzenlemenin yanı sıra, gurbetçiler için son yıllarda yapılan diğer kolaylıklar arasında şunlar yer alıyor:
– E-Devlet üzerinden yurt dışı borçlanma başvurusu yapabilme
– Konsolosluklar aracılığıyla askerlik işlemlerini halledebilme
– Yurt dışından posta yoluyla başvuru yapabilme
– Sosyal güvenlik anlaşması olan ülkelerde emeklilik haklarından yararlanabilme
UZMAN GÖRÜŞLERİ
Sosyal güvenlik uzmanları, bu düzenlemelerin gurbetçiler için önemli bir adım olduğunu belirtiyor. Özellikle yurt dışı borçlanmasıyla emekli olanların çalışma hakkı, hem bireylerin ekonomik özgürlüğünü artıracak hem de Türkiye ekonomisine katkı sağlayacak.
Askerlik konusundaki düzenleme ise uzun süredir çifte vatandaşlar tarafından talep edilen bir haktı. Özellikle Avrupa’daki Türk kökenli gençlerin hem yaşadıkları ülkede hem de Türkiye’de askerlik yapma zorunluluğu büyük bir sorun oluşturuyordu.
Gurbetçiler için hazırlanan bu iki önemli düzenleme, Türkiye’nin yurt dışında yaşayan vatandaşlarına verdiği önemi bir kez daha gösteriyor. Düzenlemelerin yasalaşmasıyla birlikte, yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları hem emeklilik hem de askerlik konusunda önemli kolaylıklara kavuşacak.
Yıl sonuna kadar Meclis’e sunulması beklenen yasa tekliflerinin yasalaşma süreci yakından takip edilmeye devam edecek. Gurbetçi vatandaşların uzun yıllardır beklediği bu hakların hayata geçmesi, yurt dışındaki Türk toplumunun Türkiye ile bağlarını daha da güçlendirecek.
Not: Bu düzenlemeler henüz yasa haline gelmemiştir. Yıl sonuna kadar Meclis gündemine gelmesi ve yasalaşması beklenmektedir. Güncel gelişmeler için T.C. Dışişleri Bakanlığı, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve Millî Savunma Bakanlığı’nın resmi internet sitelerini takip edebilirsiniz.
Haber:Sedat Tapan
