Hollanda hükümeti, yıllardır tartışılan sahte serbest çalışma (schijnzelfstandigheid) sorununa çözüm getirmek amacıyla yeni bir “bağımsız çalışanlar yasası” hazırlıyor. Yeni düzenlemeyle, ZZP olarak çalışan kişilerin gerçekten bağımsız olup olmadığı daha somut kriterlerle belirlenecek.
Amaç, çalışan ile işveren arasındaki sınırı netleştirmek
Hollanda Çalışma ve Katılım Bakanı Thierry Aartsen (VVD), uzun süredir beklenen yeni bağımsız çalışanlar yasasıyla ZZP’lerin hangi şartlarda gerçekten serbest çalışan sayılabileceğini netleştirmeyi hedefliyor.
Hükümete göre temel amaç, hem çalışanlar hem de işverenler açısından belirsizliği ortadan kaldırmak. Özellikle normal şartlarda bir iş sözleşmesiyle yapılması gereken işlerin ZZP statüsü üzerinden yürütülmesi, Hollanda’da uzun süredir tartışılıyor.
Bu uygulama, çalışanların iş sözleşmesi kapsamında sahip olduğu bazı sosyal güvencelerden mahrum kalmasına yol açabiliyor. Aynı zamanda işverenler açısından da sosyal primler ve diğer yükümlülükler nedeniyle farklı maliyetler ortaya çıkıyor.
2016’dan beri çözüm aranıyor
Sahte serbest çalışmanın önüne geçmek amacıyla Hollanda’da 2016 yılından bu yana çeşitli yasal düzenlemeler gündeme geldi. Ancak konu yıllar boyunca tam olarak çözülemedi.
Son yıllarda vergi makamlarının denetimleri yeniden artırıldı. Özellikle ZZP’ler ile işverenler arasındaki ilişkinin gerçekte bir işçi-işveren ilişkisi olup olmadığı daha yakından incelenmeye başlandı.
De Volkskrant’ın haberinde, bu denetimlerin bazı sektörlerde oldukça esnek uygulanmasının geçmişte sorunlara yol açtığı ve mahkemelerin de bazı durumlarda ZZP olarak gösterilen kişilerin aslında çalışan olduğuna hükmettiği belirtiliyor.
Yeni yasada hangi kriterler olacak?
Hazırlanan düzenlemede, bir kişinin gerçekten bağımsız çalışan olup olmadığının belirlenmesi için somut kriterler kullanılacak.
ZZP’nin bağımsızlığı
Bir kişinin ZZP olarak değerlendirilebilmesi için şu unsurlar dikkate alınacak:
Ticaret Odası’na (KvK) kaydının ve KDV numarasının bulunması,
En az üç farklı müşterisinin olması,
Son iki yıl içerisinde bir müşteriden elde edilen gelirin toplam gelir içerisindeki payının belirli sınırları aşmaması,
Kendisini iş kazaları gibi risklere karşı koruyacak bir sorumluluk sigortasına sahip olması,
İşini nasıl ve ne zaman yapacağına kendisinin karar verebilmesi,
İşin nerede ve ne zaman yapılacağını büyük ölçüde kendisinin belirlemesi,
İşin yürütülmesi sırasında oluşabilecek zarar ve riskleri belirli ölçüde kendisinin üstlenmesi.
İşverenle olan ilişki de incelenecek
Yeni sistem yalnızca ZZP’nin durumuna bakmayacak. ZZP ile işveren arasındaki çalışma ilişkisi de ayrı bir kriter olarak değerlendirilecek.
Örneğin serbest çalışanın işi nasıl yapacağına kendisinin karar vermesi bekleniyor.
İşverenin çalışan üzerinde sürekli talimat yetkisine sahip olması ise bağımsız çalışma iddiasını zayıflatabilecek.
Bir işverenin yalnızca güvenlik kurallarına uyulmasını istemesi ise tek başına işçi-işveren ilişkisi anlamına gelmeyecek.
Örneğin bir hastanede çalışan hemşirenin güvenlik kurallarına uyması normal kabul edilecek. Ancak hastanenin hemşireye işi nasıl ve ne şekilde yapacağı konusunda sürekli ayrıntılı talimat vermesi, ilişkinin bağımsız çalışma olmaktan çıktığına işaret edebilecek.
İki aşamalı kontrol sistemi geliyor
Yeni düzenlemede iki ayrı kontrol mekanizması öngörülüyor.
İlk kontrolde, ZZP’nin kendisine bakılacak. Ticaret Odası kaydı, KDV numarası, müşteri sayısı ve sigorta gibi unsurlar değerlendirilecek.
İkinci kontrolde ise işveren ile ZZP arasındaki ilişki incelenecek. Burada kişinin gerçekten kendi çalışma yöntemini belirleyip belirlemediği, çalışma saatleri ve işin yürütülmesi üzerinde ne kadar özgürlüğe sahip olduğu dikkate alınacak.
Bir kişinin ZZP olarak kabul edilebilmesi için tüm kriterleri karşılaması gerekecek.
“Gri alan” tamamen ortadan kalkmayabilir
Yeni düzenlemeye rağmen bazı durumların yine de tartışmalı kalabileceği belirtiliyor.
Özellikle işveren ile ZZP arasındaki ilişkinin yorumlanmasının zor olduğu durumlarda, tek bir kritere bakılmayacak. Yetkililer olayın bütün koşullarını birlikte değerlendirecek.
Örneğin bir kişi kriterlerin çoğunu karşılıyor ancak bağımsız çalışma konusunda yeterli göstergelere sahip değilse, yine de çalışan statüsünde değerlendirilmesi mümkün olabilecek.
Bu durumda işverenin, kişiyi çalışan olarak değerlendirmesi ve gerekli yasal yükümlülükleri yerine getirmesi gerekecek.
Mevcut kurallar bir süre daha geçerli
Yeni yasa yürürlüğe girene kadar mevcut düzenlemeler uygulanmaya devam edecek.
Habere göre yasa teklifinin Danıştay (Raad van State) ve Temsilciler Meclisi (Tweede Kamer) süreçlerinden geçmesi gerekiyor.
Düzenlemenin en erken 2028 yılında yürürlüğe girmesi bekleniyor.
Hollanda’daki ZZP’liler açısından neden önemli?
Yeni düzenleme özellikle Hollanda’da bağımsız çalışan binlerce kişiyi yakından ilgilendiriyor. Çünkü bir kişinin ZZP statüsünde çalışmaya devam edip edemeyeceği, yalnızca kendi vergi ve sigorta durumunu değil, aynı zamanda işverenle kurduğu çalışma ilişkisinin niteliğini de belirleyecek.
Özetle: Hollanda hükümeti, “ZZP olarak çalışıyorum” demenin tek başına yeterli olmadığı, kişinin gerçek anlamda bağımsız çalışıp çalışmadığının somut kriterlerle değerlendirilmesi yönünde yeni bir sistem hazırlıyor.
Kaynak: De Volkskrant
