Hollanda hükümeti, ülkenin istihbarat servisleri AIVD ve MIVD’nin hackerlar, terör örgütleri ve yabancı istihbarat servislerine karşı daha hızlı ve geniş kapsamlı soruşturma yapabilmesini sağlayacak yeni bir yasa hazırladı.
Hollanda hükümeti, ülkedeki istihbarat ve güvenlik servislerinin yetkilerini genişletmek istiyor. Hazırlanan yeni “Ulusal Güvenliğin İstihbarat ve Güvenlik Servisleri Yoluyla Korunması Yasası” ile özellikle Rusya, Çin ve İran kaynaklı tehditler, siber saldırılar ve terör örgütlerine karşı daha hızlı müdahale edilmesi hedefleniyor.
Yeni düzenlemenin arkasındaki temel gerekçeler arasında Avrupa’daki savaş ortamı, Rusya ve Çin’den kaynaklanan tehditler ve internet ile yapay zekâ teknolojilerindeki hızlı gelişmeler gösteriliyor.
AIVD ve MIVD nedir?
Yasanın merkezinde Hollanda’nın iki önemli istihbarat servisi bulunuyor:
AIVD (Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst): Hollanda Genel İstihbarat ve Güvenlik Servisi. Ülkenin iç güvenliğini tehdit eden terör, casusluk ve diğer güvenlik risklerini araştırıyor.
MIVD (Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst): Hollanda Askeri İstihbarat ve Güvenlik Servisi. Özellikle askeri tehditler, yabancı ülkelerin silahlı kuvvetleri ve Hollanda’nın savunma güvenliğiyle ilgili istihbarat topluyor.
Mahkeme onayı soruşturma sırasında da alınabilecek
Mevcut sistemde AIVD ve MIVD, bazı istihbarat faaliyetlerine başlamadan önce gerekli izinleri almak zorunda. Hükümet bunun bazı durumlarda soruşturmaların yavaşlamasına neden olduğunu savunuyor.
Yeni yasa ile istihbarat servislerinin bazı operasyonlarda önceden izin almak yerine, soruşturma başladıktan sonra da gerekli yargısal onayı alabilmesinin önü açılacak.
Hükümete göre bu değişiklik, özellikle karşı tarafın kim olduğunun açıkça bilindiği durumlarda servislerin daha hızlı hareket etmesini sağlayacak.
Örneğin Rus istihbarat servisi, Çinli hackerlar veya DEAŞ (Irak ve Şam İslam Devleti) gibi terör örgütleri tarafından oluşturulan tehditlere karşı daha hızlı operasyon yapılabilecek.
Bakan: “Yeni yetkilere ihtiyaç var”
İçişleri Bakanı Pieter Heerma, Hollanda’nın artan tehditlere karşı korunabilmesi için istihbarat servislerinin yeni yetkilere ihtiyaç duyduğunu söyledi.
Savunma Bakanı Dilan Yeşilgöz ise Rusya, Çin ve İran gibi ülkelerin dünyadaki mevcut istikrarsızlıktan yararlandığını belirtti.
Yeşilgöz, AIVD ve MIVD’yi Hollanda’nın güvenliğini koruyan önemli kurumlar olarak nitelendirerek yeni yasanın bu servislerin görevlerini daha hızlı ve etkili şekilde yerine getirmesine yardımcı olacağını ifade etti.
Şirketler ve üniversitelerle iş birliği kolaylaşacak
Yeni düzenlemeyle istihbarat servislerinin Hollanda’daki şirketler, bankalar, üniversiteler, kuruluşlar ve internet platformlarıyla bilgi alışverişinde bulunmasının da kolaylaştırılması planlanıyor.
Hükümete göre bu kuruluşların elinde, ulusal güvenliği tehdit eden kişi ve örgütler hakkında önemli bilgiler bulunabiliyor.
2017’deki “süpürme yasası” tartışması yeniden gündemde
Yeni yasa, 2017 yılında büyük tartışmalara neden olan ve kamuoyunda “sleepwet” (süpürme yasası) olarak adlandırılan düzenlemeyi de hatırlattı.
Bu yasa, istihbarat servislerine internet kabloları üzerinden çok büyük miktarda iletişim verisini toplu şekilde toplama imkânı verdiği gerekçesiyle ciddi tepki çekmişti.
2018 yılında yapılan danışma niteliğindeki referandumda seçmenlerin çoğunluğu yasaya karşı çıkmış, bunun ardından hükümet düzenlemede değişiklikler yapmıştı.
Vatandaş hakları için yeni denetim kurumu
Hükümet, AIVD ve MIVD’ye daha fazla yetki verilmesinin vatandaşların temel haklarının korunması açısından güçlü denetim mekanizmalarıyla birlikte yürütüleceğini belirtiyor.
Bu amaçla College van Toetsing en Toezicht adı verilen yeni bir denetim kurumu oluşturulması planlanıyor. Türkçeye “Denetim ve Gözetim Değerlendirme Kurulu” olarak çevrilebilecek bu kurum, istihbarat servislerinin sahip oldukları yetkileri hukuka uygun şekilde kullanıp kullanmadığını denetleyecek.
Özellikle toplu veri toplama ve yapay zekânın tehditleri tespit etmek amacıyla kullanılması gibi konular denetim altında olacak.
Hukuka aykırı bir uygulama tespit edilmesi halinde yeni kurulun ilgili soruşturmayı durdurabilmesi de öngörülüyor.
Yasa henüz yürürlüğe girmedi
Hazırlanan yasa tasarısı şu anda kamuoyu görüşüne açıldı. Bu aşamada vatandaşlar, kuruluşlar ve uzmanlar tasarıyla ilgili görüş ve önerilerini hükümete iletebilecek.
Bu sürecin tamamlanmasının ardından tasarının Tweede Kamer’da (Hollanda Temsilciler Meclisi) görüşülmesi bekleniyor. Daha sonra Senato’nun (Eerste Kamer – Hollanda Senatosu) onayından geçmesi gerekiyor.
Yasanın ne zaman yürürlüğe gireceği henüz belli değil.
Mevcut geçici yasal düzenlemenin ise 2028 yılının ortasında sona ermesi bekleniyor.
Yeni düzenleme, bir yandan Hollanda’nın Rusya, Çin, siber saldırılar ve terör gibi tehditlere karşı daha hızlı hareket etmesini hedeflerken, diğer yandan istihbarat servislerine verilen geniş yetkilerin vatandaşların temel haklarını ihlal etmemesi için daha güçlü bir denetim sistemi getiriyor.
