Tarladan Sofraya Uzanan Zincirde Adalet Şart
Fiyatlar almış başını gidiyor. Vatandaşın alım gücü her geçen gün biraz daha zorlanırken, yaş sebze ve meyve piyasasına yönelik 41 firma yöneticisi hakkında başlatılan soruşturma, toplumun çok önemli bir beklentisini yeniden gündeme taşıdı: Üreticinin emeği de tüketicinin cebindeki para da korunmalı.
Şu anda Türkiye’deyim. Tatil için geldiğim ülkemde sokakta, pazarda, markette vatandaşın en çok konuştuğu konulardan biri yine aynı: Hayat pahalı.
Bir markete giriyorsunuz, birkaç temel ürün alıyorsunuz; kasaya geldiğinizde ödediğiniz rakam karşısında ister istemez durup düşünüyorsunuz.
Pazara gidiyorsunuz, üreticiden çıkan ürünün fiyatıyla tüketicinin karşılaştığı fiyat arasındaki farkı anlamaya çalışıyorsunuz.
İşte tam da böyle bir ortamda Adalet Bakanı Akın Gürlek’in açıkladığı “tarladan markete fiyat yolculuğu” soruşturması, dikkatle takip edilmesi gereken bir gelişme.
41 yönetici hakkında gözaltı kararı
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturma kapsamında, yaş sebze ve meyve piyasasında fiyatların yukarı yönlü manipüle edildiği ve haksız kazanç sağlandığı iddiaları mercek altına alındı.
Adalet Bakanlığı’nın açıklamasına göre soruşturmada Ticaret Bakanlığı’nın Hal Kayıt Sistemi, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Çiftçi Kayıt Sistemi verileri ile Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu’nun çalışmaları birlikte değerlendirildi.
Yaklaşık 1.029 çiftçinin beyanına başvuruldu.
Bakanlığın açıklamasında, bazı büyük tedarikçilerin ürün arzını olduğundan düşük, maliyetleri ise gerçeğinden yüksek gösterdikleri ve sahte müstahsil makbuzlarıyla gerçeğe aykırı maliyet oluşturdukları yönünde tespitlere ulaşıldığı belirtildi. Bu iddialar kapsamında 41 büyük dağıtıcı firmanın 41 yöneticisi hakkında gözaltı kararı verildi ve 22 ilde 109 iş yeri ile ikamette arama başlatıldı
Burada önemli bir noktayı özellikle vurgulamak gerekiyor:
Gözaltı kararı bir suçluluk hükmü değildir.
Soruşturma devam ediyor ve ortaya atılan iddiaların yargı süreci içerisinde delilleriyle değerlendirilmesi gerekiyor. Kim suçlu, kim değil; bunu bağımsız yargının vereceği karar ortaya koyacaktır.
Ancak soruşturmanın kendisi, vatandaşın yıllardır sorduğu çok önemli bir sorunun araştırılması bakımından dikkat çekicidir:
Tarlada birkaç liraya çıkan bir ürün, market rafına gelene kadar neden bu kadar pahalanıyor?
Mesele sadece domates, biber, patates değil
Bence konunun asıl önemli tarafı burada.
Bu mesele sadece domatesin, biberin, patatesin fiyatı değildir.
Bu mesele vatandaşın alım gücüdür.
Bir emekli pazara giderken iki kez düşünüyorsa, çalışan bir aile temel gıda alışverişini hesap makinesiyle yapıyorsa, asgari ücretle geçinen bir vatandaş ay sonunu getirmekte zorlanıyorsa, burada sadece ekonomik değil, aynı zamanda toplumsal bir mesele vardır.
Üretici kazanacak.
Nakliyeci kazanacak.
Dağıtıcı kazanacak.
Market kazanacak.
Ama bütün bu zincirin sonunda tüketici de ezilmeyecek.
Serbest piyasa demek, piyasada dileyenin dilediği şekilde fiyat oluşturması anlamına gelmez. Rekabetin, verginin, ticaretin ve hukukun kuralları vardır.
Eğer soruşturma sonucunda gerçekten piyasayı manipüle eden, sahte belgelerle maliyetleri şişiren veya arzı yapay biçimde etkileyerek haksız kazanç elde eden kişiler tespit edilirse, bunun hukuk çerçevesinde hesabının sorulması gerekir.
Çünkü hak edilmiş kazanç başka şeydir, vatandaşın zorunlu ihtiyacını fırsata çevirerek elde edilen haksız kazanç başka şeydir.
“Kimse hak ettiğinden fazlasını kazanmasın” değil, “kimse haksız kazanç elde etmesin”
Benim beklentim aslında çok basit.
Kimse ticaret yapmasın demiyorum.
Kimse para kazanmasın demiyorum.
Tam tersine; ticaret yapan, yatırım yapan, istihdam sağlayan herkes elbette kazansın.
Ama kazanç şeffaf, hukuka uygun ve rekabet kuralları içerisinde olsun.
Çiftçinin emeği üzerinden de tüketicinin çaresizliği üzerinden de haksız kazanç elde edilmesin.
Bu nedenle Adalet Bakanlığı tarafından açıklanan soruşturmanın sonucunun yalnızca operasyon görüntüleriyle değil, somut deliller, hukuki süreç ve sonuçlarıyla kamuoyuna açıklanması büyük önem taşıyor.
Çünkü vatandaşın beklentisi yalnızca birkaç kişinin gözaltına alınması değil.
Vatandaş şunu bilmek istiyor:
Tarladan çıkan ürünün fiyatı neden markette katlanıyor?
Bu zincirde kim ne kadar kazanıyor?
Üretici ne alıyor?
Aracı ne kazanıyor?
Dağıtıcı ne kazanıyor?
Market ne kazanıyor?
Ve en önemlisi, vatandaş neden bu kadar pahalıya satın alıyor?
Türkiye’nin asıl ihtiyacı: Güven
Ben Türkiye’de tatildeyim ve fiyatları doğrudan görüyorum.
İnsanların konuştuğu konu çok açık: “Bu fiyatlarla nasıl geçineceğiz?”
Dolayısıyla gıda piyasasında yapılan her ciddi denetim, vatandaş açısından önemlidir.
Ancak bunun kalıcı bir sonuca dönüşmesi için yalnızca operasyonlar yetmez. Tarladan sofraya kadar bütün zincirin denetlenebilir, şeffaf ve rekabetçi hale getirilmesi gerekir.
Bugün 41 firma yöneticisi hakkında gözaltı kararı verilmesi haber olabilir.
Asıl haber ise soruşturmanın sonunda ortaya çıkacak gerçekler olacaktır.
Eğer gerçekten piyasayı manipüle eden yapılar varsa, hukuk içerisinde gereken yapılmalı.
Eğer suçlamalar kanıtlanamazsa, o zaman da hukuk gereği kişiler aklanmalıdır.
Çünkü adaletin değeri tam da burada ortaya çıkar:
Suçluysa cezasını verir, suçsuzsa hakkını korur.
Ben bir gazeteci olarak bu sürecin sonuna kadar takip edilmesi gerektiğini düşünüyorum.
Çünkü mesele siyaset üstü bir mesele.
Mesele vatandaşın sofrasıdır.
Mesele çiftçinin emeğidir.
Mesele çocuğunun önüne yemek koyan annenin, babanın cebidir.
Ve mesele, Türkiye’de yaşayan milyonlarca insanın alım gücüdür.
Sayın Akın Gürlek’in açıkladığı bu soruşturmanın bundan sonraki aşamalarının da aynı ciddiyetle yürütülmesi ve sonuçların kamuoyuna açık biçimde paylaşılması, vatandaşın adalete ve piyasanın kurallarına olan güveni açısından önem taşıyor.
Çünkü tarladan sofraya uzanan zincirin hiçbir halkası, vatandaşın sofrasını ve üreticinin emeğini haksız kazanç kapısına dönüştürmemeli.
Sedat Tapan
Gazeteci / Nhaber.nl
